En Güncel Son Dakika Haberler

Tüm Dünyayı Etkisi Altına Alan
COVID-19 Salgınında SON DAKİKA Gelişmeleri
#BizBizeYeteriz Türkiyem! Korona yaz 8119'a gönder 10 TL bağışta bulun

İran’ı yaptırımlardan kurtaracak milyarlarca dolarlık mutabakatta sona gelindi

Çin ve İran’ın, Çin’in güç ve öteki dallara milyarlarca dolar yatırım yapmasının önünü açan ve Trump idaresinin, Tahran’ı tecrit etme siyasetinin …

İran’ı yaptırımlardan kurtaracak milyarlarca dolarlık mutabakatta sona gelindi
13 views
31 Temmuz 2020 - 21:43

Çin ve İran‘ın, Çin’in güç ve öteki dallara milyarlarca dolar yatırım yapmasının önünü açan ve Trump idaresinin, Tahran’ı tecrit etme siyasetinin altını oyma potansiyeli taşıyan, geniş kapsamlı bir iktisat ve güvenlik iş birliği muahedesinde sona yaklaşıldı. Muahede, taslak metindeki üzere hayata geçerse, berbatlaşan Çin-ABD bağlarında yeni bir fay sınırı oluşturabilecek. Mutabakat birebir vakitte, Trump idaresinin İran’a karşı yürüttüğü agresif siyasete büyük bir darbe vurulması manasına geliyor.

MUTABAKAT METNİ TASLAĞINDA NELER ÖNGÖRÜLÜYOR?

MUTABAKATTA NE CINS PROJELER VAR?

Dokümanda, derinleşen bir askeri iş birliğinden de bahsedilirken ortak eğitim ve tatbikatlar, ortak araştırma ve silah geliştirme ile istihbarat paylaşımı yapılacak. Bunların hepsinin de “terörle çabayla, insan kaçakçılığı ve hudut aşan cürümlerle uğraş için” yapılacağı vurgulandı.

İNTERNETİN DENETIM EDİLMESİNE YARDIM EDİLECEK

Muahede taslağında, milyonlarca İranlı’nın hayatına dokunacak havaalanları, yüksek süratli trenler ve metrolar üzere yaklaşık 100 proje bulunuyor. Çin, İran’ın kuzeybatısındaki Maku’da ve Şattül Arap’ın İran Körfezi’ne döküldüğü Abadan’da ve Körfez’deki Keşm Adası’nda özgür ticaret bölgeleri oluşturması planlanıyor. Uzlaşmada ayrıyeten, 5G altyapısı, Çin’in yeni global yer belirleme sistemi Beidou ve İran yetkililerine internetin denetim edilmesinde yardım öngörülüyor.

MUAHEDE NASIL GÜNDEME GELDİ?

Çin başkanı Şi Jinping’in dört yıl evvel İran’a yaptığı bir ziyarette önerdiği paydaşlık, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’e nazaran geçen hafta Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin kabinesi tarafından onaylandı. İranlı yetkililer, açıkça Çin ile bir mutabakatın gündemde olduğunu söyledi, lakin uzlaşma şimdi İran Parlamentosu’nın onayına sunulmadı ve kamuoyuna açıklanmadı. Bu durum da, hükümetin Çin’e ne ölçüde taviz vermeye hazırlandığı konusunda soru işaretleri oluşturdu. Çinli yetkililer de mutabakatın şartlarını kamuoyuna açıklamadı ve Şi idaresinin muahedeyi onaylayıp onaylamadığı, onayladıysa da ne vakit duyuracağı bilinmeyen olarak görünüyor.

ÇİN-ABD ALAKASINA TESIRI MERAK KONUSU

Muahede, taslak metindeki üzere hayata geçerse, berbatlaşan Çin-ABD bağlarında yeni bir fay çizgisi oluşturabilecek. Muahede birebir vakitte, Trump idaresinin İran’a karşı yürüttüğü agresif siyasete büyük bir darbe vurulması manasına geliyor. ABD’nin ekonomik sakinlik ve koronavirüs kriziyle uğraştığı ve memleketler arası alanda daha da izole olduğu bir periyotta, Pekin’in Amerika’nın zayıflıklarını sezdiği belirtiliyor.

Muahede taslağının, birçok ülkenin bilakis Çin’in kendisini ABD’yi görmezden gelecek ve Washington’ın muhtemel cezalandırmalarına karşı koyacak güçlü gördüğünü gösterdiği belirtiliyor. Muahede taslağının giriş cümlesinde “İki kadim Asya kültürü, misal perspektiflere ve birçok ikili ve çok taraflı çıkarlara sahip, ticaret, iktisat, siyaset, kültür ve güvenlik alanlarındaki iki ortak, birbirlerini stratejik ortak olarak değerlendirecek” deniliyor.

REAKSIYONLAR NE OLDU?

Bir Amerikan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, taslak mutabakat sorulduğunda “ABD, dünyanın en büyük terör sponsoru İran’ yardım eden tüm Çin şirketlerine bedel ödetmeye devam edecek” dedi. Sözcü ayrıyeten, “Çin hükümeti, Çin şirketlerinin İran rejimiyle ambargolara tabi olabilecek faaliyetlere girmesine müsaade vererek ya da teşvik ederek, kendi tabir ettiği istikrar ve barışı ilerletme gayesinin altını oyuyor” diye konuştu. Geçen Eylül ayında, İran ile uzun vadeli bir yatırım muahedesi ihtimali gündeme geldiğine, Çin Dışişleri Bakanlığı soruyu direkt reddetmişti. Çin Dışişleri Bözcüsü Zhao Lijian, geçen hafta tekrar sorulduğunda bir mutabakat üzerinde çalışıldığını yalanlamadı.

Sözcü “Çin ve İran klasik bir dostluğa sahip ve iki taraf ikili bağların geliştirilmesi için irtibat halinde. İşbirliğimizi ilerletmek için İran ile birlikte çalışmaya hazırız” dedi. Lakin bu paydaşlık İran’da bir tartışmayı da ateşledi. Geçen Ekim ayında muahedeye görüşmek için Pekin’e giden İran Dışişleri Bakanı Şık, geçen hafta parlamentoda güçlü bir sorgulamayla karşılaştı.

Şık muahedenin kesin onay için parlametoya sunulacağını söylerken, iki İranlı yetkili Dini Başkan Ayetullah Hamaney’in uzlaşmaya takviye verdiğini belirtti. Hamaney’in baş ekonomik danışmanı Ali Aga Mohammedi, İran’ın güç pazarında bir oyuncu olarak kalabilmesi için petrol üretimini 8,5 milyar varile çıkartması ve bunun için de Çin’e gereksinimi olduğunu söyledi.

İran’da Çin’le stratejik iştirake dayanak verenler, ülkenin kısıtlı ekonomik seçenekleri, para ünitesinin özgür düşüşe geçmesi ve Amerikan ambargolarının kalkma ihtimalinin çok düşük olması nedeniyle, muahedenin bir ekonomik cankurtaran olacağını söylüyor. Eski diplomat ve köşe yarası Fereydun Majlesi “İran’a bütün yollar kapalı. Tek açık yol Çin. Her neyse, ambargolar kalkana kadar, bu en yeterli seçenek” dedi.

Fakat siyasi yelpazenin tüm taraflarındaki kimi isimler hükümetin ekonomik zayıflık ve milletlerarası tecrit periyodunda “ülkeyi Çin’e sattığından” endişeyli. Geçen ay eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, taslağı “İran halkının asla onaylamayacağı kuşkulu bir anlaşma” diye tanımladı.

POPÜLER VIDEO GALERİLER

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.